Autor:       Branislav Krsti?
 Izdava?:     Sluzbeni glasnik
 Godina:     2010.
 Br.strana:  544
 Povez:       tvrd
 Fotografije: kolorne
 ISBN:        978-86-913469-0-4
 Cena :       1980,00 rsd / 16,5e

U knjizi su, u devet poglavlja, obra?ena 134 istorijska grada i 1523 spomenika javne, stambene, vjerske, vojne, privredne, memorijalne, narodne arhitekture i in�enjerskih gra?evina, od kojih su 574 bli�e opisana, jer je to na?in da se sagleda ukupan �ivot naroda, a ne da se svede samo na probrane spomenike. Gradovi i spomenici nisu dati po abecednom redu, nego po enciklopedijskim odrednicama o civilizacijama (rimska, bizantijska, islamska) i historijskim razdobljima (romanika, gotika, renesansa, barok, historijski stilovi, savremeno razdoblje), �to ?e re?i po temama. Tako je nastala Tematska enciklopedija, grafi?ki savremeno slo�ena, kao dvije knjige u jednoj. Kao enciklopedija, ona sadr�i i statisti?ko istra�ivanje 11 obilje�ja ba�tine, povijest za�tite, njena pravila, zakone i slu�be.

Autor bri�no obra?uje arhitektonsku ba�tinu koju su na ovom tlu ostavile helenska, rimska, bizantijska i islamska civilizacija, srednjovjekovne slovenske dr�ave, Osmanska i Habzbur�ka imperija i Republika Venecija, kao i savremeno razdoblje, a prati i jevrejsku arhitektonsku ba�tinu. U okviru istra�ivanja ba�tine autor unosi nove poglede. Potpunije opisuje i obja�njava porijeklo obi?ajnih pravila u gradnji jadranskih i osmanskih gradova. Vojne gra?evine obra?uje kao ?inioce gradnje gradova i ure?enja velikih teritorija (npr. Vojna krajina).

Ba�tini privrednih gra?evina daje zna?aj kao preduvjetu za gradnju svih ostalih. Zanimljivi su dijelovi knjige u kojima obra?uje kolonizaciju i urbanizaciju Slovenije u XIII i XIV i Vojvodine u XVIII stolje?u ili izostanak gradnje gradova u dr�avi Nemanji?a. Narodnoj arhitekturi posve?eno je posebno poglavlje u kojem je, prvi put, obra?ena kao �paralelno� arhitektonsko stvarala�tvo u svim vrstama ba�tine.

Posebna pa�nja u knjizi poklonjena je izvornoj ba�tini Ju�nih Slovena tokom druge polovine Srednjeg vijeka, kad stvaraju dr�ave i gradove. U ovom �zlatnom dobu� ba�tine starih Slovena to su:    �  gradovi na isto?noj obali Jadrana podignuti po graditeljskim pravilima iz vremena Rima koji, jedini u Evropi, nastavljaju da se grade u Srednjem, mnogi i u Novom vijeku, po istim, ali tad obi?ajnim pravilima,   �  skromne i slikovite strarohrvatske, staroslovenske crkve (IX do kraja XI st.), u vrijeme primanja hri�?anstva, �  manastiri dr�ave Nemanji?a i Despotovine (druga polovina XII do po?etka XV st.) koji stvarala?ki pomiruju arhitekturu pravoslavnog Bizanta i katoli?ke romanike, �  narodna arhitektura ste?aka i njihovih nekropola (sredina XIII do po?etka XVI st.), koja nema ni predaka ni sljedbenika.

Nijedna od ovih grupacija nije epizodna pojava, jer svaka traje vi�e stolje?a i ozna?ava ne samo graditeljsku pojavu, nego i historijsko razdoblje dru�tva. To je ?udesno doba u kojem slovenski narodi uspijevaju da se samosvojno kulturno izraze i da stvarala?ki potencijal ostvare u politi?kom i vojnom okru�enju Bizantije, Venecije, Austrije i Ugarske.  O?ekujemo da ?ete po�eljeti da nabavite ovu knjigu zato �to se razlikuje od ostalih o spomeni?koj ba�tini. Ona se suprotstavlja shvatanju da su spomenici kulture skup ad hoc izabranih spomenika �izvu?enih� iz vremena i okru�enja u kojem su nastali, pa istra�ivanje ba�tine ne svodi na njih same, ve? ba�tinu obra?uje kao autenti?nu gra?u za tuma?enje pro�losti. Sljedstveno tome dokazuje da je njihov povratak u �ivot u izvornoj ili odgovaraju?oj namjeni na?in da se trajnno o?uvaju. Uva�ava Venecijansku povelju (1964) koja utvr?uje da historijski spomenik �predstavlja svjedo?anstvo odre?ene civilizacije, nekog zna?ajnog doba razvoja ili nekog historijskog doga?aja�, �to ?e re?i da ne predstavlja samo sebe, nego svjedo?i o civilizaciji, dobu ili doga?aju. Slijede?i ovaj stav autor nastoji da utvrdi dru�tveno-historijsko zna?enje arhitektonskog izraza odgovaraju?ih razdoblja. Gra?evine i gradovi izraz su dru�tva koje ih je gradilo i kao ba�tina, one, u ovoj knjizi, pru�aju mogu?nost ?itaocima da �rekonstruiraju� pro�lost naroda na ovom tlu u razdoblju koje odabere (na primjer, slovenske dr�ave u Srednjem vijeku, doba Osmanske ili Habzbur�ke imperije, gotike, baroka ili drugo).

�ivimo u vrijeme koje je otvorilo put ka novim interpretacijama pro�losti. Knjiga je, me?utim, utemeljena na izvornoj graditeljskoj ba�tini, koja nije podlo�na novoj interpretaciji. Ba�tina ostaje u ulozi koju je uvijek imala - oslonac u tuma?enju pro�losti zasnovan na izvornim ?injenicama. Sadr�ina knjige je, u osnovi, komparativno istra�ivanje, pa raznolikost civilizacija, religija i imperija ove jedinstvene teritorije Evrope ?ini je veoma atraktivnom u vrijeme kad se zemlje na ovom tlu zatvaraju u svoje granice.

Knjiga je namenjena svima koje interesira pro�lost �est dr�ava na tlu ju�noslovenskih zemalja, ljubiteljima i istra�iva?ima kulturne ba�tine, posebno onima koji se bave za�titom spomenika, kao i arhitektima i istori?arima, studentima arhitekture i umjetnosti. Slu�bama za�tite spomenika kulture ustupa, odavno o?ekivanu, klasifikaciju spomenika, zasnovanu na iskustvu evropskih dr�ava.